Badanie Wharton School ujawnia, że SI może prowadzić do 'kapitulacji poznawczej', gdzie ludzie rezygnują z myślenia krytycznego. Dowiedz się, jak AI zmienia procesy decyzyjne.
© RusPhotoBank
Najnowsze badanie Wharton School of Business na Uniwersytecie Pensylwanii ujawnia, że sztuczna inteligencja nie tylko wspiera ludzkie decyzje, ale zaczyna przekształcać sam mechanizm myślenia. Naukowcy doszli do wniosku, że regularne korzystanie z usług takich jak ChatGPT wpływa na sposób, w jaki ludzie oceniają informacje i wyciągają wnioski.
W eksperymencie wzięło udział około 1300 osób, a wyniki budzą niepokój. Około 80% uczestników, którzy korzystali z SI, akceptowało nawet ewidentnie błędne odpowiedzi bez weryfikacji. Badacze nazywają to zjawisko "niezweryfikowaną akceptacją", gdzie jednostki w zasadzie przekazują proces myślowy algorytmowi, pomijając własną analizę i sceptycyzm.
Autorzy wprowadzają nową koncepcję: "kapitulację poznawczą". Twierdzą, że ludzie stopniowo porzucają złożone procesy poznawcze, takie jak myślenie krytyczne, refleksja i ocena intuicyjna. Paradoks polega na tym, że SI nie tylko dostarcza odpowiedzi, ale też wzmacnia pewność użytkowników co do ich poprawności — nawet gdy te odpowiedzi są błędne.
Naukowcy proponują również rewizję klasycznego modelu dwusystemowego podejmowania decyzji. Oprócz znanych systemów "szybkiego" i "wolnego" dodają trzeci: system "sztuczny", w którym część roli analitycznej przekazywana jest algorytmom. Oznacza to, że SI staje się pełnoprawnym uczestnikiem procesu poznawczego.
Eksperci ostrzegają, że problem nie leży w samej technologii, ale w tym, jak ludzie zaczynają jej używać. Podczas gdy narzędzia takie jak wyszukiwarki czy kalkulatory dawniej uzupełniały ludzkie myślenie, teraz istnieje ryzyko, że jednostki mogą stopniowo tracić zdolność do samodzielnej oceny informacji, a nawet kwestionowania wniosków algorytmicznych.
Badacze apelują o szczególną ostrożność w stosowaniu SI w edukacji, medycynie i innych kluczowych dziedzinach, gdzie koszt błędu jest szczególnie wysoki. W nadchodzących latach społeczeństwo będzie musiało znaleźć równowagę między technologiczną wygodą a zachowaniem ludzkich zdolności poznawczych.