Wharton araştırması, yapay zekanın insan karar alma süreçlerini etkileyerek doğrulanmamış kabul ve bilişsel teslimiyete yol açtığını ortaya koyuyor.
© RusPhotoBank
Pennsylvania Üniversitesi Wharton İşletme Okulu'nun yeni bir araştırması, yapay zekanın artık sadece insan karar alma süreçlerine yardımcı olmadığını, düşünmenin mekaniğini yeniden şekillendirmeye başladığını ortaya koydu. Araştırmacılar, ChatGPT gibi yapay zeka hizmetlerinin düzenli kullanımının insanların bilgiyi değerlendirme ve sonuç çıkarma biçimlerini etkileyebileceğini belirledi.
Deneye yaklaşık 1.300 kişi katıldı ve sonuçlar endişe vericiydi. Yapay zeka kullanan katılımcıların yaklaşık %80'i, açıkça yanlış olan cevapları bile doğrulamadan kabul etti. Araştırmacılar bu olguyu "doğrulanmamış kabul" olarak adlandırıyor; bireylerin kendi analiz ve şüpheciliklerini atlayarak düşünme sürecini bir algoritmaya devretmesi anlamına geliyor.
Araştırmacılar yeni bir kavram ortaya atıyor: "bilişsel teslimiyet". İnsanların eleştirel düşünme, yansıtma ve sezgisel yargı gibi karmaşık bilişsel süreçleri giderek terk ettiğini savunuyorlar. Paradoks şurada yatıyor: Yapay zeka sadece cevaplar sağlamakla kalmıyor, aynı zamanda kullanıcıların bu cevapların doğruluğuna olan güvenini artırıyor - cevaplar yanlış olsa bile.
Bilim insanları ayrıca klasik iki sistemli karar alma modelinin gözden geçirilmesini öneriyor. Alışıldık "hızlı" ve "yavaş" sistemlere ek olarak üçüncü bir sistem ekliyorlar: "yapay" sistem. Bu sistemde analitik rolün bir kısmı algoritmalara devrediliyor. Bu durum, yapay zekanın bilişsel sürecin tam katılımcısı haline geldiği anlamına geliyor.
Uzmanlar sorunun teknolojinin kendisinde değil, insanların onu kullanmaya başlama biçiminde olduğu konusunda uyarıyor. Arama motorları veya hesap makineleri gibi araçlar eskiden insan düşüncesini tamamlarken, şimdi bireylerin bağımsız bilgi değerlendirme ve hatta algoritmik sonuçları sorgulama yeteneğini giderek kaybetme riski var.
Araştırmacılar, hata maliyetinin özellikle yüksek olduğu eğitim, tıp ve diğer kritik alanlarda yapay zeka kullanımı konusunda özel dikkat gösterilmesi çağrısında bulunuyor. Önümüzdeki yıllarda toplum, teknolojik kolaylık ile insan bilişsel yeteneklerini koruma arasında bir denge bulmak zorunda kalacak.